Lần đầu mở lại bản ghi tiếng Anh của mình ở Cebu, mình đã thấy giọng nghe lạ đến mức chỉ muốn tắt ngay. Trong đầu mình tưởng câu trả lời khá ổn, nhưng bản ghi lại đầy những chỗ ngập ngừng và vài từ phát âm chưa rõ. Sau đó, mình mới xem mẹo ghi âm tự đánh giá kỹ năng nói tiếng Anh như một cách tự phản hồi trung thực nhất khi ngoài giờ học không có giáo viên ngồi cạnh.
Vì sao ghi âm giúp mình nhìn đúng kỹ năng nói?
Khi đang nói, mình thường bận nghĩ xem phải diễn đạt ý tiếp theo thế nào nên gần như không phát hiện lỗi. Chỉ đến lúc nghe lại, mình mới nhận ra có đoạn mình nói quá nhỏ, bỏ lửng câu hoặc dùng một từ lặp lại nhiều lần. Bản ghi giữ nguyên những gì đã xảy ra, không bị cảm giác “lúc đó mình nói cũng được mà” chi phối.
Trong thời gian học tiếng Anh tại Philippines, các buổi 1 kèm 1 giúp mình nhận góp ý rất nhanh. Tuy vậy, mình không thể chờ đến tiết học sau mới biết mình đang nói tiến bộ hay giậm chân tại chỗ. Một đoạn ghi âm ngắn bằng điện thoại cho phép mình tự luyện, tự kiểm tra vào bất cứ lúc nào.
Điều mình thích nhất là có thể nghe các bản ghi theo tuần. So với cảm giác mơ hồ rằng mình “hình như khá hơn”, việc nghe lại một chủ đề tương tự sau vài tuần cho mình thấy rõ mình đã bớt dừng giữa câu hay diễn đạt mạch lạc hơn ở điểm nào. Đây cũng là một kinh nghiệm học tiếng Anh khiến mình kiên trì hơn.
Mẹo ghi âm tự đánh giá kỹ năng nói tiếng Anh mình áp dụng
Chọn một tình huống cụ thể cho mỗi bản ghi
Ban đầu mình từng bấm ghi âm rồi nói lan man về cả ngày học, cuối cùng nghe lại cũng không biết nên đánh giá phần nào. Sau đó mình đổi sang chọn một nhiệm vụ nhỏ, chẳng hạn trả lời câu hỏi về hoạt động cuối tuần, kể một chuyện ngắn hoặc mô tả bức ảnh đang có trước mặt. Nhờ có điểm bắt đầu và kết thúc rõ ràng, mình dễ nhận ra câu trả lời có đủ ý không.
Có lần mình tự ghi âm khoảng một phút kể lại buổi học trong ngày. Nghe lại, mình phát hiện phần mở đầu ổn nhưng đến khi nói về lý do mình thích lớp học thì ý bị rời rạc. Cách ghi âm luyện nói tiếng Anh này giúp mình biết cần cải thiện cách nối ý, thay vì chỉ kết luận chung chung là mình nói chưa tốt.
Lập bộ bốn tiêu chí đơn giản
Mình dùng bốn mục cố định gồm phát âm, ngữ điệu, từ vựng và độ trôi chảy. Mỗi lần nghe, mình tự hỏi liệu từ nào bị nói không rõ, giọng có đều đều không, có lặp một từ quá nhiều không và mình dừng lại bao nhiêu lần. Bộ tiêu chí này khiến việc tự đánh giá kỹ năng nói tiếng Anh cụ thể hơn nhiều.
Ví dụ với đoạn kể chuyện ngắn, mình ghi nhận phát âm của vài từ chưa chắc, ngữ điệu cuối câu còn phẳng, từ vựng đủ dùng nhưng lặp một tính từ, còn độ trôi chảy bị ngắt khi tìm ý. Mình không cần chấm điểm cầu kỳ, chỉ cần ghi vài nhận xét ngắn sau mỗi mục. Nhờ vậy, lần nghe sau mình không bị cảm xúc dẫn dắt.
Nghe lại theo từng lớp thay vì bắt lỗi cùng lúc
Mình từng cố nghe một lượt để bắt hết lỗi và kết quả là càng nghe càng rối. Giờ mình nghe lần đầu để xem nội dung có rõ ràng, có trả lời đúng tình huống mình đặt ra hay không. Lần thứ hai, mình tập trung vào phát âm các từ quan trọng.
Ở lần thứ ba, mình nghe nhịp nói, ngữ điệu và những quãng dừng. Chẳng hạn, trong đoạn mô tả ảnh, mình thấy mình đã nói đủ chi tiết ngay từ lượt đầu, nhưng ở lượt sau mới nhận ra mình ngắt quá lâu trước mỗi câu mới. Cách tự đánh giá phát âm và ngữ điệu theo từng lớp khiến mình không bỏ sót mà cũng không quá tải.
Chỉ chọn một đến hai điểm để sửa
Sau khi nghe, mình không viết ra một danh sách dài các lỗi vì như vậy rất dễ nản. Với đoạn kể chuyện trên, mình chỉ chọn luyện phát âm rõ vài từ mình hay vấp và tập nối câu để giảm những khoảng dừng dài. Hai việc nhỏ này đủ để mình có mục tiêu cho bản ghi tiếp theo.
Lần sau, mình ghi lại cùng kiểu tình huống và kiểm tra xem hai điểm đó đã khá hơn chưa. Nếu cố sửa tất cả từ phát âm, ngữ điệu đến vốn từ trong một ngày, mình thường nói cứng hơn thay vì tự nhiên hơn. Tự luyện nói tiếng Anh hiệu quả với mình là sửa ít nhưng làm đều.
Lưu bản ghi theo mốc thời gian
Mình đặt tên các bản ghi theo tuần và nội dung ngắn gọn để sau này dễ tìm lại. Sau một thời gian, mình chọn hai đoạn có tình huống gần giống nhau để nghe liền mạch. Đây là cách theo dõi tiến bộ nói tiếng Anh rõ ràng hơn nhiều so với việc chỉ dựa vào trí nhớ.
Có tuần mình nghe lại bản ghi cũ và nhận ra mình vẫn còn vài lỗi, nhưng tốc độ nói đã đỡ đứt quãng hẳn. Khoảnh khắc đó rất có ích vì mình hiểu rằng tiến bộ không nhất thiết là hoàn hảo ngay lập tức. Những thay đổi nhỏ cũng đáng được nhìn nhận.
Nhờ giáo viên đối chiếu nhận xét của mình
Sau khi tự nghe và ghi chú, mình chọn một đoạn ngắn mang đến buổi học 1 kèm 1 để hỏi giáo viên. Mình nói trước những gì mình tự nhận ra, ví dụ mình nghĩ bản thân dừng nhiều và phát âm một vài từ chưa rõ. Giáo viên giúp mình xác nhận điểm nào đúng, đồng thời chỉ ra điểm mình đã nghe nhầm hoặc chưa để ý.
Việc đối chiếu này rất quan trọng vì lúc mới tập, tai mình chưa đủ quen để tự nhận định chính xác. Dần dần, mình biết nghe vào những chi tiết nào và tin hơn vào đánh giá của mình. Ghi âm giọng nói để cải thiện tiếng Anh vì thế không thay thế giáo viên, mà giúp mình tận dụng tốt hơn những góp ý trong lớp.
Giữ thói quen ngắn nhưng đều
Mình không ép bản thân làm những bài ghi âm dài. Một đoạn ngắn mỗi ngày hoặc vài lần trong tuần dễ duy trì hơn nhiều so với ghi liên tục một buổi rồi bỏ quên. Có hôm mình chỉ trả lời một câu hỏi đơn giản trong khoảng một phút, sau đó nghe lại và ghi đúng một nhận xét.
Sự đều đặn giúp mình quen với giọng nói của chính mình, nên cảm giác ngại ngùng ban đầu cũng giảm đi. Khi không còn xem mỗi bản ghi là một bài kiểm tra đáng sợ, mình nói tự nhiên hơn. Đó là thay đổi nhỏ nhưng rất thật trong quá trình học tiếng Anh tại Philippines của mình.
Ba sai lầm mình từng mắc khi nghe lại bản ghi
Sai lầm đầu tiên là chỉ nghe một lần rồi kết luận cảm tính rằng bản ghi “ổn” hoặc “tệ”. Khi không có tiêu chí phát âm, ngữ điệu, từ vựng và độ trôi chảy, nhận xét của mình thường thay đổi theo tâm trạng. Nghe theo từng lớp giúp mình công bằng hơn với chính mình.
Mình cũng từng quá khắt khe, cứ chăm chăm vào lỗi và quên nhìn phần đã tiến bộ. Có đoạn mình vẫn chưa nói thật mượt, nhưng đã diễn đạt đủ ý hơn bản cũ và không còn lặp lại quá nhiều. Nếu không ghi nhận điều đó, việc luyện nói rất dễ biến thành áp lực.
Một lỗi khác là mình có ghi âm nhưng lại không nghe lại vì ngại giọng của mình. Như vậy bản ghi chỉ nằm trong điện thoại và không tạo ra bài học nào cả. Giá trị của phương pháp này nằm ở bước nghe, ghi chú, rồi thử lại ở lần sau.
Ghi âm là tấm gương cho quá trình tự học
Bây giờ mình vẫn không thấy giọng trong bản ghi hoàn toàn giống cách mình nghe khi đang nói, nhưng mình không còn muốn tắt nó đi nữa. Mỗi đoạn là một tấm gương khá trung thực về phát âm, ngữ điệu, vốn từ và độ trôi chảy tại đúng thời điểm đó. Nhờ vậy, mẹo ghi âm tự đánh giá kỹ năng nói tiếng Anh đã trở thành phần tự học hữu ích nhất của mình ngoài giờ lên lớp.
Ở môi trường có thể thực hành tiếng Anh thường xuyên như Philippines, mình có nhiều chất liệu để nói mỗi ngày. Điều quan trọng là dành vài phút nhìn lại những gì mình vừa nói, thay vì chỉ luyện thật nhiều mà không biết mình đang thay đổi ra sao. Khi thấy được tiến bộ bằng chính bản ghi của mình, mình có thêm động lực để tiếp tục.
Nguyễn Đăng Hiển
ĐĂNG KÝ TƯ VẤN MIỄN PHÍ
Đăng ký để được các chuyên viên tư vấn miễn phí cho bạn