Mình từng nghĩ chỉ cần học thêm từ vựng và luyện phát âm là sẽ tự tin nói. Nhưng trong những tuần đầu học tiếng Anh tại Cebu, mình mới nhận ra vấn đề lớn hơn là tâm lý ngại giao tiếp tiếng Anh. Đây là những mẹo vượt qua tâm lý ngại nói tiếng Anh mà mình áp dụng sau nhiều lần biết câu trả lời nhưng lại không thể mở miệng nói ra.
Vì sao mình ngại nói tiếng Anh dù biết đủ để nói?
Có một lần trong lớp nhóm, giáo viên hỏi cả lớp về kế hoạch cuối tuần. Mình đã nghĩ sẵn câu trả lời trong đầu: “I’m planning to visit a café with my roommate.” Câu rất đơn giản, các từ mình đều biết. Thế nhưng khi giáo viên nhìn sang và hỏi trực tiếp, mình chỉ cười, mất vài giây im lặng rồi nói được đúng một chữ “Maybe…”. Sau đó một bạn khác trả lời thay, còn mình ngồi xuống với cảm giác vừa xấu hổ vừa bực bản thân.
Lúc ấy mình hiểu rằng mình không im lặng vì không có từ. Mình im lặng vì trong đầu xem câu trả lời đó như một bài kiểm tra. Mình sợ sai ngữ pháp, sợ phát âm không rõ, sợ cả lớp nghe thấy rồi nghĩ mình học yếu.
Khi học tiếng Anh ở Philippines, mình gặp nhiều bạn đến từ Hàn Quốc, Nhật Bản, Đài Loan và các nước khác. Có những bạn phản xạ rất nhanh, sẵn sàng nói dù câu chưa chuẩn. Thay vì thấy đó là điều bình thường, mình lại so sánh và tự kết luận rằng mình nói kém hơn. Càng nghĩ như vậy, mình càng ngại mở miệng.
Sau này nhìn lại, mình thấy người khác thường không soi từng lỗi nhỏ như mình tưởng. Giáo viên đang tập trung giúp học viên diễn đạt tốt hơn, còn bạn học thì cũng bận lo cho phần nói của họ. Áp lực lớn nhất phần nhiều đến từ việc mình tự đánh giá mình trước khi người khác kịp đánh giá.
Mẹo vượt qua tâm lý ngại nói tiếng Anh mình đã áp dụng
- Đổi mục tiêu từ nói hoàn hảo sang truyền đạt được ý.
Trước mỗi buổi học nói, mình tự nhắc mục tiêu rất cụ thể: hôm nay mình cần trả lời đầy đủ ý, không cần tạo ra một câu hoàn hảo. Chẳng hạn, khi giáo viên hỏi mình thích món ăn nào ở Cebu, mình có thể nói “I like chicken because it is tasty” trước. Nếu còn thời gian thì mới thêm chi tiết. Cách này giúp mình không bị kẹt ở việc sửa từng từ trong đầu trước khi nói.
- Bắt đầu từ lớp 1 kèm 1 trước khi nói ở nơi đông người.
Điều mình thấy hữu ích nhất ở trường Anh ngữ Philippines là các buổi học 1 kèm 1. Chỉ có mình và giáo viên nên nếu nói vấp, mình không có cảm giác cả lớp đang chờ hay đang nhìn. Mình từng dành vài buổi đầu chỉ để kể về ngày của mình, dù nội dung rất đơn giản. Giáo viên sửa từng lỗi, nhưng cách sửa nhẹ nhàng khiến mình quen dần với việc mắc lỗi trước mặt người khác.
Mình nghĩ đây là môi trường phù hợp cho người đang tự hỏi sợ nói tiếng Anh phải làm sao. Giáo viên có mặt để hỗ trợ mình thử nói, chứ không phải để chấm điểm giá trị của mình qua một câu trả lời.
- Chuẩn bị vài câu mở đầu cho tình huống lặp lại hằng ngày.
Mình không chuẩn bị sẵn cả đoạn hội thoại dài vì như vậy rất dễ căng thẳng khi tình huống khác đi. Thay vào đó, mình ghi nhớ vài câu mở đầu dùng được nhiều lần. Ví dụ khi ở canteen, mình dùng “Could I have this one, please?”; khi gặp bạn mới, mình hỏi “Where are you from?” hoặc “How long have you been studying here?”
Những câu này giúp mình vượt qua vài giây đầu tiên, vốn là lúc mình ngại nhất. Khi cuộc trò chuyện đã bắt đầu, mình thường dễ nói tiếp hơn nhiều.
- Hỏi lại khi được sửa, thay vì im lặng vì xấu hổ.
Trước đây, mỗi khi giáo viên sửa câu của mình, phản ứng đầu tiên của mình là gật đầu rồi chuyển sang chủ đề khác. Mình sợ nếu hỏi lại thì sẽ lộ ra là mình không biết. Sau đó mình thử thay đổi bằng cách hỏi: “Could you say that again?” hoặc “How should I say it naturally?”
Có lần mình dùng nhầm một cách diễn đạt khi kể chuyện đi xe jeepney. Giáo viên sửa lại và cho mình một câu tự nhiên hơn. Mình nhờ cô cho lặp lại ngay hai lần. Khoảnh khắc đó không còn là “mình vừa nói sai”, mà là mình vừa học được một cách nói có thể dùng ngay lần sau. Đây là thay đổi nhỏ nhưng giúp mình vượt qua nỗi sợ sai khi nói tiếng Anh rõ rệt.
- Không dừng giữa câu chỉ để sửa cho thật chuẩn.
Mình từng có thói quen đang nói thì dừng lại vì nghĩ mình vừa dùng sai thì. Kết quả là câu chuyện bị đứt đoạn và mình mất luôn ý định nói tiếp. Sau vài lần như vậy, mình chọn cách nói hết ý trước. Nếu giáo viên cần sửa, cô sẽ sửa sau. Trong giao tiếp bình thường, người nghe vẫn có thể hiểu điều mình muốn nói dù câu chưa tròn trịa.
Việc chấp nhận nói chưa trôi chảy không làm mình kém đi. Nó chỉ cho phép cuộc hội thoại tiếp tục thay vì bị dừng lại bởi nỗi sợ trong đầu mình.
- Ghi nhận những lần mình đã dám nói.
Mỗi tối, mình không ghi quá nhiều. Mình chỉ viết một hoặc hai việc như: hôm nay đã hỏi nhân viên canteen món này có cay không, đã chủ động chào một bạn cùng lớp, hoặc đã trả lời giáo viên bằng hai câu thay vì một câu. Có ngày mình vẫn nói vấp, nhưng nhìn lại mình thấy bản thân đã không còn im lặng như lúc đầu.
Mình cần ghi nhận sự can đảm, không chỉ ghi nhận số lỗi sai. Đây là một phần quan trọng trong cách tự tin nói tiếng Anh mà trước đó mình thường bỏ qua.
- Tự tạo những tình huống nhỏ buộc mình phải nói mỗi ngày.
Mình không chờ đến khi cảm thấy sẵn sàng mới bắt chuyện. Ở ký túc xá, mình thử hỏi bạn cùng phòng một câu về kế hoạch tối. Khi mua đồ, mình hỏi thêm nhân viên một câu thay vì chỉ đưa món và thanh toán. Trong giờ giải lao, mình hỏi bạn học xem họ đã ăn trưa chưa.
Những cuộc nói chuyện này không sâu, đôi khi chỉ kéo dài vài chục giây. Tuy vậy, chúng giúp mình quen với cảm giác mở lời. Nếu muốn biết làm sao để tự tin giao tiếp tiếng Anh, trải nghiệm của mình là đừng đặt mục tiêu phải nói nhiều ngay. Hãy tạo tần suất nói đều đặn bằng những việc nhỏ trước.
Môi trường đa quốc gia ở Philippines có hai mặt. Nó cho mình nhiều cơ hội để thực hành với người nước ngoài, nhưng cũng dễ khiến mình áp lực khi nghe bạn khác nói nhanh và tự nhiên hơn. Mình phải nhắc mình rằng họ có thể đã học lâu hơn, có nền tảng khác hoặc đơn giản là ít sợ sai hơn. Việc so sánh đó không cho biết mình đã tiến bộ thế nào so với chính mình của tuần trước.
Sai lầm khiến nỗi ngại kéo dài
Sai lầm đầu tiên của mình là chờ đến khi “đủ giỏi” mới nói. Vấn đề là mình không thể biết thế nào là đủ giỏi nếu không đem những gì đã học ra dùng. Càng chờ, việc nói càng trở thành một chuyện lớn và đáng sợ.
Sai lầm thứ hai là né hoàn toàn các tình huống phải giao tiếp. Có giai đoạn mình chọn im lặng trong lớp nhóm, nhắn tin thay vì hỏi trực tiếp và để bạn cùng phòng nói giúp khi cần. Lúc đó mình thấy an toàn trong vài phút, nhưng sau mỗi lần né tránh, lần tiếp theo lại càng khó mở miệng hơn.
Sai lầm cuối cùng là so sánh mình với người nói tốt nhất trong lớp. Có bạn dùng từ phong phú, có bạn phản xạ nhanh, có bạn phát âm rất rõ. Nếu chỉ nhìn vào điểm mạnh của họ và điểm yếu của mình, mình sẽ luôn thấy bản thân chưa đủ. Mình bắt đầu đổi cách so sánh: hôm nay mình có dám nói hơn hôm qua không, mình có bớt im lặng khi được hỏi không. Cách nhìn này thực tế hơn và giúp mình tiếp tục thử.
Kết bài
Với mình, mẹo vượt qua tâm lý ngại nói tiếng Anh không phải là ép bản thân phải tự tin ngay lập tức. Điều có ích hơn là nói trong một môi trường ít áp lực, chuẩn bị cho các tình huống quen thuộc và chấp nhận rằng câu đầu tiên có thể chưa hay. Nếu bạn đang tìm cách hết ngại khi nói tiếng Anh với người nước ngoài, hãy bắt đầu bằng một câu ngắn mà bạn thật sự có thể nói hôm nay. Sự tự tin của mình không xuất hiện trước khi mình nói, mà đến dần sau nhiều lần mình vẫn dám mở miệng dù còn ngại.
Nguyễn Đăng Hiển
ĐĂNG KÝ TƯ VẤN MIỄN PHÍ
Đăng ký để được các chuyên viên tư vấn miễn phí cho bạn